Dunyodagi eng ko‘p qidirilayotgan giyohvand moddalar sotuvchilardan biri halok bo‘ldi. Nemesio Rubén Oseguera Servantes, «El Mencho» nomi bilan tanilgan jinoyatchi, yakshanba kuni o‘ldirildi. Uning o‘limidan so‘ng, bir nechta Meksika shtatlarida zo‘ravonlik to‘lqini boshlandi.
Bu hodisaning xavfsizlikka bo‘lgan ta’siridan tashqari, endi hammaning e’tibori kartelning moliyaviy faoliyatiga qaramoqda. So‘nggi yillarda tartibga soluvchilar va tahlilchilar Meksikadagi jinoyatchilar tarmoqlari o‘z faoliyatida kriptovalyutalardan foydalanayotganini qayd etgan.
El Mencho kim bo‘lgan?
«El Mencho» Meksikadagi eng qidiruvda bo‘lgan jinoyatchilardan biri edi va u «Jalisco New Generation (CJNG)» kartelining yetakchisi bo‘lgan. «AQSH Davlat departamenti» (davlat tashkiloti) ma’lumotiga ko‘ra, «CJNG» 2009 yilda tashkil etilgan. O‘shandan beri bu kartel Meksikadagi eng zo‘ravon giyohvand modda savdosi to‘dalaridan biriga aylandi.
«Bu kartel Meksikada kokain, geroin va metamfetamin sotish hajmi bo‘yicha eng yuqori imkoniyatga ega deb baholangan, so‘nggi yillarda esa AQSHga fentanil yetkazib berishda faol qatnashdi», — deya ta’kidlanadi matnda.
2025 yil 20 fevral kuni, «AQSH» rasmiy ravishda bu kartelni Immigratsiya va davlat fuqaroligi to‘g‘risidagi qonunning 219-bandiga ko‘ra, Xorijiy terroristik tashkilot sifatida tan oldi.
Bundan tashqari, «AQSH Davlat departamenti» «El Mencho»ni qo‘lga olish yoki sudlanganligini tasdiqlashga olib keladigan ma’lumot uchun 15 million AQSH dollari mukofot e’lon qilgan edi. U yakshanba kuni harbiy amaliyot davomida o‘ldirilgan.
Uning o‘limidan so‘ng, mamlakatning ayrim hududlarida tartibsizliklar avj oldi. «BBC» (ommaviy axborot vositasi) xabariga ko‘ra, kamida 20 ta shtatda kartel a’zolari yo‘llarni to‘sib, avtomobillar va bizneslarni yoqib yuborgan.
Voqealarning darhol ko‘chada namoyon bo‘lishiga qaramay, avvalgi ma’lumotlar CJNG kartelining ta’siri faqatgina hududiy nazorat bilan cheklanib qolmaganini ko‘rsatdi.
So‘nggi yillarda tergovchilar kartelning ancha ilg‘or moliyaviy tizimini kuzatdilar. Ular orasida raqamli aktivlardan, ya’ni kriptovalyutalardan, chegara orti mablag‘larni o‘tkazish va pul yuvishda foydalanish ham bor.
Kriptovalyuta va kartel moliyasi
«Bitkoin» va «Tether» kabi kriptovalyutalar o‘z mohiyatiga ko‘ra noqonuniy emas. Ular ko‘plab odamlar tomonidan investitsiya, to‘lovlar va moliyaviy innovatsiyalar uchun ochiq va qonuniy tarzda ishlatiladi.
Biroq, tartibga soluvchi va huquqni muhofaza qiluvchi idoralar ayrim holatlarda ushbu raqamli aktivlar noqonuniy faoliyatlar bilan bog‘liq tranzaksiyalar uchun ishlatilganini aniqlagan.
2020 yildayoq «Reuters» (omma axborot vositasi) xabar bergan edi: «AQSH» va «Meksika» rasmiylari yirik giyohvand moddalar savdosi to‘dalari, jumladan «CJNG» va «Sinaloa karteli», «Bitkoin» va boshqa kriptovalyutalar orqali pul yuvishda foydalanayotganini qayd etgan.
2024 yilda «AQSH Moliya vazirligining FinCEN (Moliyaviy jinoyatlar bo‘yicha axborot tarmog‘i)» (davlat tashkiloti) ma’lumotida Meksikada asoslangan xalqaro jinoyat tashkilotlari «Bitkoin», «Efirium», «Monero», «Tether» kabi virtual valyutalardan foydalanib, fentanil ishlab chiqarish uchun kerakli kimyoviy moddalar va uskunalarni Xitoyda joylashgan yetkazib beruvchilardan sotib olayotgani ta’kidlangan.
2025 yil mart oyida «Chainalysis» (tahlil kompaniyasi) hisobotida gumon qilinayotgan xitoylik kimyoviy modda sotuvchilar 2018–2023 yillar orasida 37,8 million AQSH dollari qiymatida kriptovalyuta olgani ko‘rsatildi. Katta meksikalik kartellar, jumladan «CJNG», ushbu sintetik opiodlarni ishlab chiqarishda ishlatiladigan kimyoviy moddalarni xarid qilgan xaridorlar sifatida aniqlangan.
«Blokcheyn tahlili shuni ko‘rsatadiki, kimyoviy modda yetkazib beruvchilar to‘g‘ridan-to‘g‘ri darknet bozorlarida va xabar almashish ilovalarida reklamalarni joylashtiradi, so‘ngra kimyoviy moddalarni Meksikaga jo‘natish evaziga raqamli aktivlarni qabul qiladi. Pul to‘langach, kriptovalyuta murakkab usullar orqali yuviladi. Bu jarayonda ‘peel chain’, qavatlash va blokcheynlararo almashuvlar kabi tizimlardan foydalaniladi. Ustiga-ustak, bu mablag‘lar ko‘pincha Xitoyda joylashgan birjalar yoki xalqaro ayyorlar orqali naqdlashtiriladi», — deb ma’lum qildi «TRM Labs» (tahlil kompaniyasi) o‘z hisobotida.
2025 yil avgust oyida «FinCEN» (AQSH davlat tashkiloti) alohida ta’kidladiki, «CJNG», «Sinaloa karteli», «Gulf karteli» va boshqa xalqaro jinoyat tashkilotlari noqonuniy mablag‘larni yuvishda Xitoyda faol ishlaydigan pul yuvish tarmoqlari (CMLNlar)dan foydalanmoqda.
E’tiborga molik jihati shuki, «Chainalysis» (tahlil kompaniyasi) xabariga ko‘ra, bugungi kunda CMLNlar kriptovalyutalar orqali pul yuvishda yetakchi rol o‘ynamoqda. 2025 yilda mazkur tarmoqlar barcha aniqlangan kriptovalyuta bilan bog‘liq pul yuvish faoliyatining qariyb 20 foizini tashkil etdi.
Bu faoliyat kengayarkan, unga nisbatan nazorat ham kuchaydi. «AQSH Nyu-York janubiy okrugi prokuraturasi» (davlat tashkiloti) ma’lumotiga ko‘ra, sobiq «DEA» (AQSH giyohvandlikka qarshi kurash boshqarmasi) rasmiysi Pol Kampo va Robert Sensi «CJNG» kartelini moddiy qo‘llab-quvvatlash maqsadida til biriktirgani uchun ayblangan.
«Mazkur sxema doirasida, «CAMPO» va «SENSI» (bu tashkilotlar nomlari) qariyb 12 million AQSh dollariga teng bo‘lgan «CJNG» (bu jinoiy guruh) giyohvand moddalar savdosidan olingan daromadlarni yuvishga kelishib oldilar; shuningdek, ular naqd pulni kriptovalyutaga aylantirish orqali taxminan 750 ming dollarni «tozaladilar»; bundan tashqari, ular taxminan 220 kilogramm kokain uchun to‘lovni amalga oshirdilar va ushbu to‘lov giyohvand moddalarni tarqatish va sotish jarayonini boshlab beradi deb hisoblashdi. Bunda «CAMPO» va «SENSI» (tashkilotlar) (i) bevosita giyohvand moddalar savdosidan daromadning bir qismini foyda sifatida olishar edi; (ii) qolgan daromad yuvilib bo‘lingach, qo‘shimcha komissiya olishga haqli edilar», deyiladi matbuot xabarnomasida bildirilganidek.
Shunday qilib, El Mencho (taxallusli jinoiy guruh rahbari) vafoti, Meksikaning uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashida muhim voqeani anglatadi. Biroq yirik kartellarni qo‘llab-quvvatlaydigan moliyaviy tizimlar hanuz murakkab, davlatlararo va texnologik jihatdan moslashuvchan bo‘lib qolmoqda — bu tizimlar faqat bitta shaxs bilan chegaralanmaydi, ular ancha keng.
