«Ilon Mask»ning («Tesla» kompaniyasi asoschisi) «OpenAI» («Sunʼiy intellekt tadqiqotlar laboratoriyasi»), Sam Altman (OpenAI asoschisi), va «Microsoft» (dasturiy ta’minot kompaniyasi)ga nisbatan 134 milliard dollarlik sud ishi dushanba kuni Kaliforniya shtati, Oklend shahridagi federal sudda ko‘rib chiqiladi. Milliarder Ilon Mask sud hay’atini tanlash jarayonidan bir necha kun oldin firibgarlik haqidagi da’volaridan voz kechgandi.
Amerika Qo‘shma Shtatlari Okruq sudi sudyasi Ivonn Gonsales Rogers Ilon Maskning so‘rovini qabul qilib, dastlabki 26 ta da’voni ikki asosiy da’vogacha qisqartirdi. Endi bunda faqat «noto‘g‘ri boyitish» va «xayriya ishonchini suiiste’mol qilish» bilan bog‘liq ayblovlar qolgan.
Yillar davomida tayyorgarlik ko‘rilgan sud jarayoni
Ilon Mask 2024-yil noyabr oyida sudga murojaat qilgan. U «OpenAI»ga dastlabki rivojlanishi uchun taxminan 38 million dollar xayriya qilgan. «OpenAI» 2015-yilda ochilgan va dastlab notijorat tadqiqot laboratoriyasi sifatida ish boshlagan edi.
Ilon Maskning aytishicha, Sam Altman va hammuassisi Greg Brokman Unga bu yordamini so‘ragan va’dalar bilan, ya’ni tashkilot hech qachon tijoriy foyda orttirishga harakat qilmasligini aniq aytib xayriya pulini olgan.
«OpenAI» keyinchalik o‘z tuzilmasini o‘zgartirib, «chegiralangan foyda» tamoyiliga o‘tdi hamda «Microsoft»dan 13 milliard dollardan ortiq mablag‘ qabul qildi. Ilon Maskning fikricha, bu o‘zgarish ichkaridagi ayrim shaxslarga foyda keltirdi, biroq dastlabki xayriyachilar va ularning jamiyat manfaati uchun ajratgan mablag‘iga salbiy ta’sir ko‘rsatdi.
2025-yil fevral oyida Ilon Mask yetakchiligida 97,4 milliard dollarlik investorlar guruhi «OpenAI»ning notijorat bo‘limini boshqaruvini qo‘lga kiritish uchun taklif bilan chiqdi. Sam Altman bu taklifni ochiqchasiga rad etdi.
Hay’at qanday qarorga keladi?
Sud jarayonida asosiy masalalar quyidagicha: «OpenAI» va «Microsoft» kompaniyalari notijorat tuzilmadan foyda olish maqsadida o‘zini nohaq boyitganmi yoki yo‘q. Shuningdek, «OpenAI» o‘zining dastlabki xayriya maqsadlariga sodiq qolganmi yoki unga xiyonat qilganmi, shu masala ham ko‘riladi. Ikkinchi ariza bo‘yicha «Microsoft» ushbu jarayonda yordam berganlikda ayblanmoqda.
Agar Ilon Mask g‘alaba qilsa, uning advokatlari da’volardan tushadigan barcha mablag‘larni «OpenAI»ning xayriya bo‘linmasiga o‘tkazishni so‘ragan. Demak, Mask o‘z manfaatidan ko‘ra umummanfaati ustuvor bo‘lishini bildirmoqda.
Ilon Mask buning ustiga “Apple” (texnologiya kompaniyasi) va «OpenAI»ga qarshi alohida monopoliya (raqobatga xalaqit beruvchi harakatlar) bo‘yicha da’vo bilan ham chiqmoqda. Mask, shuningdek, «Altman» boshchiligidagi kompaniyaga raqib bo‘lish uchun o‘zining yangi — «xAI» (Sunʼiy intellekt sohasidagi tadqiqot startapi) loyihasini ham rivojlantiryapti.
Hakim Gonsales Rogers boshchiligida hay’atni tanlash jarayoni dushanba ertalab boshlanadi. Ushbu sudya ilgari «Epic Games» (kompyuter o‘yinlari ishlab chiqaruvchisi) va «Apple» orasidagi monopoliya ishini ham ko‘rib chiqqan. Sudda Ilon Mask, Sam Altman hamda Greg Brokman o‘rtasidagi «OpenAI»ning dastlabki yillardagi ichki yozishmalari e’lon qilinishi kutilmoqda.
