Yaqin Sharqdagi urush aviatsiya sohasida portlashga sabab bo‘ldi. AQSH va Isroil davlatlari tomonidan Eron hududiga yo‘llangan zarbalar O‘rmuz bo‘g‘ozining tez orada yopilishiga olib keldi va deyarli sakkiz hafta o‘tgach, samolyot uchun yoqilg‘i narxi ikki karra oshdi.
Eng yuqori yozgi sayohat mavsumining boshlanishiga bir oy ham qolmadi, biroq muammolar allaqachon ko‘rinmoqda.
2026-yil yozida samolyot yoqilg‘i narxi keskin oshishi ortidagi vaziyat
Dunyoning barcha yirik aviakompaniyalari yonilg‘i narxi oshib ketganini jilovlash uchun birgalikda reyslar sonini qisqartirmoqda. Yo‘nalishlar asosan Yevropa va Osiyoda sezilarli qisqarmoqda.
«Lufthansa Group» (aviakompaniya) payshanba kuni navbatdagilar qatoriga qo‘shildi va rejasini e’lon qildi: oktyabrgacha 20 000 ta qisqa masofali reyslarni bekor qiladi. Qisqartirishlar barcha yirik aviatsiya bozorlarini qamrab olmoqda:
- «KLM» (niderlandiyalik aviakompaniya) 80 ta reysni qisqartiradi, bunga o‘sib borayotgan yoqilg‘i narxi sabab bo‘lmoqda.
- «Scandinavian Airlines SAS» (skandinaviyalik aviakompaniya) bu oyda taxminan 1 000 ta reysni bekor qilishini ma’lum qildi.
- «Cathay Pacific» (aviatsiya kompaniyasi) 16-maydan 30-iyungacha yo‘lovchi reyslarining taxminan 2 foizini qisqartiradi.
- «HK Express» (arzon narxdagi aviakompaniya, «Cathay Pacific» kompaniyasiga qarashli), 11-maydan reyslarning 6 foizini qisqaradi.
- «WestJet» (Kanada aviakompaniyasi) bosqichma-bosqich qisqartirishni boshladi: aprel oyida sig‘imni 1%, mayda 3% va iyunga kelib 6% ga kamaytiradi.
- «Vietnam Airlines» (vetnamlik aviakompaniya) eng jiddiy ogohlantirishlardan birini berdi. U xalqaro yo‘nalishlarining 18 foizigacha, ichki xizmatlarning esa 26 foizigacha qisqartirish ehtimolini ma’lum qildi.
Moliyaviy bosim aviakompaniyalar hisoblarida aniq sezilmoqda. «Forbes» (axborot nashri) hisobotida ta’kidlanishicha, «katta to‘rtlik» aviakompaniyalari — «American», «Delta», «United» hamda «Southwest» (barchasi aviatsiya kompaniyalari) har biri birinchi chorakda tarixiy darajadagi daromad e’lon qilgan. Biroq yonilg‘i xarajatlari juda ko‘payib, yutuqning katta qismini yo‘qqa chiqardi va «American» hamda «Delta» bu davrda zarar ko‘rdi.
Bunday bosim tufayli «United» hamda «American» aviakompaniyalari haftaning o‘zida 2026-yil uchun prognozlarini pasaytirdi, bunga asosiy sabab bo‘lib yoqilg‘i narxining oshishi ko‘rsatildi. Shuningdek, «Southwest» (aviatsiya kompaniyasi) butun yil uchun prognozini yangilamadi. «American» (aviakompaniya) investorlarga 2026-yilda yoqilg‘i xarajatlari 4 milliard dollarga ortishi haqida ogohlantirdi, «Delta» esa ikkinchi chorakning o‘zida 2 milliard dollarga yaqin extra harajat bo‘lishini qayd etdi.
Yozgi sayohatlar to‘lqini xavf ostida: yoqilg‘i taqchilligi aviatsiya iqtisodiyotiga ta’sir qilmoqda
Barcha zarar faqat aviakompaniyalar bilan cheklanmayapti. Sotuvdagi joylar kamaymoqda, yoqilg‘i harajatlari oshmoqda. Bu esa yo‘lovchilarga kuchli ta’sir qilmoqda: ularning chiptaga to‘layotgan narxi ancha ko‘tarilmoqda.
Eng so‘nggi yangiliklardan xabardor bo‘lish uchun X ijtimoiy tarmog‘ida bizni kuzatib boring
«IEA» (Xalqaro energiya agentligi) direktori Fatih Birol o‘tgan haftada ogohlantirdi: Yevropa mamlakatlarida samolyotga mo‘ljallangan yoqilg‘i zahiralari atigi olti haftaga yetadi. U bu vaziyatni jahonda kuzatilgan eng yirik energiya inqirozi deb atadi. Shu bilan birga, «Kpler» (analitik kompaniya) mutaxassisi, Matt Smit aviakompaniyalar va yo‘lovchilar tezda ijobiy natija kutmasligi kerakligini aytdi.
«Hech bo‘lmaganda iyulgacha vaqt kerak bo‘ladi. Hozirgi holatda bu ham juda optimistik taxmin», dedi Smit.
Ko‘plab Yevropa mamlakatlari uchun yozgi sayohatlar iqtisodiyotga hayotbaxsh kuch hisoblanadi. «ACI Europe» (Yevropa aeroportlari kengashi) ma’lumotlariga ko‘ra, aviatsiya sohasida yaratiladigan umumiy qiymat 851 milliard yevroni, ya’ni deyarli bir trillion AQSH dollarini tashkil qiladi va butun mintaqada 14 million ish o‘rnini saqlab turadi.
Agar qisqartirishlar yozgi eng yuqori mavsumda chuqurlashsa, bu holat nafaqat aviakompaniyalar moliyaviy hisobotiga, balki butun turizmga tayanadigan iqtisodiyotlarga ham kuchli bosim qiladi. Yozgi osmon harakati band bo‘lmasa, sayyohlik daromadiga katta xavf tug‘iladi.
Soha yetakchilari va jurnalistlar fikrlarini ko‘rish uchun YouTube kanalimizga obuna bo‘ling
