Rossiya 2026-yil 1-iyuldan boshlab tashqi savdoda kriptoto‘lovlarni qonuniylashtiradi. Eksport qiluvchilar G‘arbiy bank tizimidan uzilgan xaridorlardan «Bitkoin» va barqaror tokenlarni (stablecoin) qonuniy qabul qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Rossiya Markaziy banki va Moliya vazirligi (har ikkalasi ham davlat tashkiloti) ushbu qonun loyihasini muvofiqlashtirdi. 2027-yil o‘rtasidan boshlab noqonuniy kriptovalyuta orqali vositachilik uchun jarimalar joriy etiladi. Bu tartib 2024-yildan buyon tajriba sifatida qo‘llanilib kelinayotgan tizimni mustahkamlaydi.
Dollar izidan rasmiy chiqish
Davlat axborot agentligi «TASS» (axborot agentligi) xabariga ko‘ra, Rossiya Markaziy banki qonunni 1-iyulga qadar to‘liq tayyor bo‘lishi lozim. Ushbu qoidalar G‘arb sanksiyalariga qaramay, savdo aloqalarini davom ettirayotgan davlatlar bilan savdoda import va eksport to‘lovlariga taalluqlidir.
2022-yildan beri sanksiyalar natijasida Rossiya SWIFT to‘lov tizimi va asosiy bank xizmatlaridan chetlatildi. Kriptovalyuta orqali o‘tkazmalar G‘arb banklariga, ayniqsa AQSh dollariga bog‘liq bo‘lmagan muqobil yo‘nalish yaratdi.
Rossiyaning kriptovalyuta yordamida xalqaro savdosi 2025-yilda taxminan 1 trillion rublga, ya’ni 11 milliard AQSh dollariga yetdi. Rossiyalik neft, metallar va don eksportchilari Xitoy, Turkiya va Hindistondagi hamkorlar bilan hisob-kitoblarni shu tarzda amalga oshirishdi.
Moskva ikki yildan beri kriptovalyuta asosidagi ushbu tizimni yaratmoqda. 2024-yilgi pilot loyiha Rossiyada ishlab olingan «Bitkoin»ni Osiyodagi xaridorlarga energiya va xomashyo savdosida ishlatishga ruxsat berdi. Moliya vaziri Anton Siluanov davlat rahbari sifatida bu o‘zgarishni mavjud pul oqimlarini rasmiy kanalga o‘tkazish usuli sifatida qo‘llab-quvvatladi.
Rossiyada kriptoto‘lovlarni Markaziy bank nazorat qiladi
2026-yilda yangi tartib to‘liq kuchga kirgandan so‘ng, faqat sakkizta ruxsat etilgan platformada kriptovalyuta bilan savdoga ruxsat beriladi. 100 000 rubl (taxminan 1 300 dollar)dan ortiq har qanday pul o‘tkazmasi haqida xabar berish talab qilinadi. Ushbu ma’lumotlar Markaziy bank va «Rosfinmonitoring» (xorijiy pullarni yuvishga qarshi davlat agentligi)ga uzatiladi.
Rublga bog‘langan tokenlar ham tizimga moslashtirilgan. Rasmiylar barqaror tokenlarni (stablecoin) xalqaro hisob-kitoblar uchun muqobil aktiv sifatida belgilashdi. AQSH dollariga va rublga bog‘langan tokenlar hamon Moliya vazirligi tomonidan ko‘rib chiqilmoqda.
Evropa Ittifoqi (xalqaro tashkilot) bunday vositalardan birini o‘tgan yilda man qilgan edi — u Qirg‘izistonda chiqarilgan A7A5 barqaror tokenini taqiqladi. «TRM Labs» (tahliliy kompaniya) ma’lumotiga ko‘ra, A7A5 2025-yilda 72 milliard dollardan ortiq mablag‘ni qayta ishlagan. «Chainalysis» (tahliliy kompaniya) esa bu raqamni deyarli 93 milliard dollarga baholadi va ayrim mablag‘larning sanksiyalangan savdolarga bog‘ qlanganini aytdi.
1-iyulga qadar nimalarga e’tibor berish kerak?
Hozirda “kulrang zona”dagi platformalarda ishlayotgan Rossiya firmalari sakkiz tasdiqlangan maydonga o‘tishga majbur bo‘ladi. Boshqacha yo‘l tanlasa, 2027-yildan boshlab noqonuniy bank amaliyotlari uchun qo‘llaniladigan jarimaga duch keladi. Qora ro‘yxatga kiritilgan «Garantex» (birja) va uning o‘rniga paydo bo‘lgan xizmatlar operatorlarning bosim ostida qanday harakat qilishini ko‘rsatadigan misol sifatida qolmoqda.
Respublika ichkarisida kriptovalyuta orqali to‘lovlarga hali ham ruxsat berilmaydi. Rossiya ichida faqat rubl haqiqiy to‘lov vositasi bo‘lib qoladi. Bu ichki pul tizimini raqamli aktivlar narxi o‘zgarishidan himoya qiladi.
G‘arb sanksiyalari kuchga kirgandan so‘ng, yangi kanal orqali mablag‘lar qanday kuzatilishi muhim sinov bo‘ladi. Moskvaning asosiy maqsadi SWIFTdan tashqarida muqobil hisob-kitob tarmog‘ini ishlab chiqish. 1-iyulga qadar BRICS davlatlari bu tizimga qanday tez ulanishi amalda namoyon bo‘ladi.
