Yevropa ittifoqining 20-sanksiyalar paketi Rossiyaning barcha kripto xizmatlariga sektor miqyosida taqiq joriy etdi. 2026-yil 24-maydan boshlab, Yevropa ittifoqi yurisdiksiyasi ostidagi bozor ishtirokchilari uchun Rossiyada ro‘yxatdan o‘tgan kripto provayderlar va birjalar bilan har qanday savdo operatsiyalari noqonuniy bo‘ladi.
Yangi sanksiyalar aynan Rossiya rasmiylarining ichki kripto bozorni markazlashtirish rejalari bilan hamohang. «Raqamli valyuta va raqamli huquqlar» nomli qonun loyihasiga ko‘ra, kriptovalyuta majburiy tartibda depozitariylarda, yaʼni maxsus omborlarda saqlanishi kerak bo‘ladi va shaxsiy hamyonlardan foydalanish taqiqlanadi. Bu ikki voqealarning birgalikda sodir bo‘lishi Rossiyadagi kripto investorlar uchun jiddiy xavf tug‘diradi.
«BeInCrypto» tahririyati, yangi cheklovlar oqibatlari haqida ekspertlar bilan suhbatlashdi. Suhbatdoshlarimizning fikricha, 20-sanksiyalar paketi Rossiya kriptosohaiga qanday ta’sir o‘tkazishini quyida ko‘rib chiqamiz.
Endilikda Rossiya bilan aloqador bo‘lgan barcha kriptovalyuta «iflos» deb hisoblanadimi?
Mixail Uspenskiy, «Davlat Dumasi» (Rossiya davlat organi) huzuridagi kriptovalyutani tartibga solish bo‘yicha ekspert kengashi aʼzosi, allaqachon amalda shunday holat yuzaga kelganini ta’kidlaydi: yirik platformalar, avvalo, Yevropa birjalari Rossiyaga aloqador kriptovalyutani qabul qilishdan bosh tortmoqda.
Lekin, barcha ekspertlar bu qadar qat’iy fikrda emas. Dariya Mitroxina, «Right Side» (yuridik tashkilot) xalqaro loyihalar yetakchi yuristi aniqlik kiritadi: agar kriptovalyutani faqat Rossiya fuqarolari yoki sanksiyalari yo‘q platformalarda ishlatilsa, bu aktivlar sanksiyaga uchragan platformalar orqali o‘tgani kabi blokirovka xavfini o‘z ichiga olmaydi.
Uning fikricha, bunday kriptovalyuta «iflos» hisoblanmaydi, chunki «iflos» aktivlar jinoyat bilan bog‘liq deb qaraladi. Shu bilan birga, risklar yuqori bo‘lib, u sanksiyaga tushishi mumkin. Bu esa xorijiy platformalar va davlatlarni Rossiyadan kelayotgan kriptovalyutaga nisbatan yanada ehtiyotkor bo‘lishga undaydi.
Eslatib o‘tamiz, 20-sanksiyalar paketi Rossiyaning kriptovalyutasi xalqaro aylanmasini qo‘llab-quvvatlagan va unga xizmat ko‘rsatganlarga ham sanksiya joriy etadi.
Olga Ocheretyanaya, «Right Side» (yuridik tashkilot) kriptovalyutani tartibga solish va mayning amaliyoti bo‘yicha katta mutaxassisi ham shunga o‘xshash fikrda. Unga ko‘ra, Yevropa ittifoqining sanksiyalari Rossiyadagi platformalar va birjalar, moliyaviy sistemaga bog‘langan tokenlar va sanksiyadan qochish inshootlariga qaratilgan. Biroq, Rossiyada yashovchi fuqaro foydalangan yoki Rossiya hamyoni orqali o‘tgan har qanday aktiv avtomatik tarzda «iflos» deb belgilanmaydi.
Biroq, u ogohlantiradi: agar Rossiyadagi yangi tartibotlar xuddi yaratilgan ko‘rinishda qabul qilinsa, unda Rossiyada rasman ro‘yxatdan o‘tgan barcha kripto platformalar sanksiyaga tushishi va ulardan o‘tgan hamyon hamda kriptovalyutalar «belgilanishi» muqarrar bo‘ladi.
Rossiya qonunlariga rioya qilib, «iflos» deb belgilanishdan qochib bo‘ladimi?
Rossiyaning sanksiyaga uchragan platformalaridan foydalanib, keyinchalik kriptovalyutani xalqaro bozorlarga chiqarishga urinib ko‘rish – befoyda va aksariyat hollarda bloklanish bilan tugaydi, deya ogohlantiradi Dariya Mitroxina. Biroq, shaxslar sanksiya joriy etilmagan xizmatlardan foydalanib, qonun doirasida boshqa platformalarni tanlash imkoniga ega.
Hokimiyat kripto bozorni markazlashtirish rejasidan voz kechadimi?
Raqamli depozitariylar joriy etish g‘oyasi ko‘plab bozor ishtirokchilarida chalkashlik va tashvish uyg‘otmoqda, deydi Mixail Uspenskiy.
Uning so‘zlariga ko‘ra, ichki aylanishni majburiy litsenziyaga ega depozitariylar orqali yopish – bu Rossiyaning innovatsiyasi bo‘lib, u aksiyadorlik qoidalarini blokcheyn sohasiga tatbiq qilish odatidan paydo bo‘lgan. «Yevropa ittifoqi» (xalqaro tashkilot) pozitsiyasi esa qonun mualliflarini yanada ko‘proq xavotirga solishi kerak:
«Markazlashtirilgan depozitariylar orqali tranzaksiyalar blokcheynda muqarrar tarzda kuzatuv va raqamli iz bilan ajratiladigan klasterlar yoki markazlar paydo qiladi. Biror xatolik, xakerlik, ma’lumot sathida soddalik yoki oddiy e’tiborsizlik natijasida manzil identifikatorlarining Rossiyadagi raqamli depozitariyga bog‘lanib ketishi – o‘nlab, balki yuzlab halol Rossiya fuqarolari uchun muammoga aylanadi», – deya ogohlantiradi Mixail Uspenskiy.
Biroq, yuristlar sanksiyalar mutlaqo boshqa natijani keltirib chiqaradi deb hisoblashadi. «Rossiya Federatsiyasi» (davlat) asosiy maqsadi – bozorni tashqi ta’sirdan himoya qilish, rublni mustahkamlash, o‘zining to‘lov tizimini rivojlantirish va xalqaro bozordan mustaqillikni kuchaytirish, deya ta’kidlaydi Dariya Mitroxina:
«Sanksiyalar kuchaytirilsa, ular sekinlashtirish o‘rniga, aksincha tezlashtiradi – ‘qattiqlashganida, biz mustaqil yo‘ldan boramiz’ tamoyiliga amal qilinadi. Endi asosan do‘st davlatlar bilan hisob-kitoblarga va ichki nazoratni oshirishga urg‘u berilishi kutilmoqda.»
Olga Ocheretyanaya ham ushbu bahoga qo‘shiladi: sanksiyalar, aksincha, Rossiya hokimiyatini o‘zining yopiq kripto aylanmasini yaratishga undaydi va tashqi xizmatlarni butunlay izolyatsiyalash imkonini ochiq qoldiradi.
Shu bilan birga, ushbu ichki aylanmada kriptovalyutaning qanday «tozalanishi» va likvidlik qanday ta’minlanishi ochiq qolmoqda.
U, shuningdek, Yevropa ittifoqi sanksiyalari faqat o‘z hududidagi xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar va foydalanuvchilarga ta’sir qilishini eslatadi. Aslida, Rossiya anchadan beri Osiyo, Yaqin Sharq va boshqa do‘st davlatlarda muqobil kanallarni yo‘lga qo‘ygan, asosiy pul oqimlari esa, shunchaki, Yevropa ittifoqi qoidalari amal qilmaydigan yo‘nalishlarga ko‘chib o‘tadi.
Raqamli rubl orqali xalqaro hisob-kitoblar rejalari
Dariya Mitroxina eslatishicha, dastlab «raqamli rubl» yaratishdan maqsad sanksiyalarni chetlab o‘tish emas, balki o‘z to‘lov tizimini qurish edi.
Ushbu tashabbus Yevropa ittifoqi sanksiyalari tufayli Rossiyani o‘z bozorlarida istalmagan ishtirokchi deb hisoblaydigan davlatlar – ya’ni, neytral va do‘st mamlakatlar bilan ishlashga qaratilgan edi.
Yangi sanksiyalar paketi raqamli rubl joriy etish rejasiga bevosita ta’sir ko‘rsatmaydi, lekin u bilan bog‘liq hudud va amaliy jarayonlarga ta’sir qiladi. Demak, rejalarni butunlay bekor qilish emas, balki moslashtirishga to‘g‘ri keladi.
Olga Ocheretyanayaning fikricha, muammo Yevropa ittifoqi sanksiyalari «raqamli rubl» uchun zarur infratuzilmani yaratishda ishtirok etish taqiqlanayotganida emas. Eng muhimi, «BRICS» (xalqaro tashkilot) davlatlari o‘zaro hisob-kitoblarda ushbu vositani ishlatish yuzasidan tamoyiliy kelishuvga erishish-maser.
Mutaxassislarning fikrini bilmoqchimisiz? Telegram ijtimoiy tarmog‘i kanalimizga obuna bo‘ling, savdo signallari va bozor yangiliklarini oling, hamda tahlilchimiz bilan muloqot qiling. Har doim bozordan bir qadam oldinda bo‘ling!
