«Goldman Sachs» sarmoyalar kompaniyasi iqtisodchilari yangi tadqiqotga ko‘ra, so‘nggi bir yilda AQSHda sunʼiy intellekt oyiga taxminan 16 000 ta ish o‘rni qisqarishiga sabab bo‘ldi. Bu esa ishsizlik darajasini 0,1 foiz punktga oshirdi.
Ushbu tahlilda, sunʼiy intellekt o‘rnini bosishi mumkin bo‘lgan ishlar bilan, insonlar faoliyatini to‘ldiradigan sohalar alohida ajratib ko’rsatilgan. Bu farqlash umumiy raqamlarga qaraganda mehnat bozoridagi notekislikni yaqqol ko‘rsatadi.
Sunʼiy intellekt O‘rnini Bosa Boshlagan Ishlar
Tadqiqot muallifi, «Goldman Sachs» sarmoyalar kompaniyasi iqtisodchisi Elsie Peng, ish o‘rnini qisqartirish darajasini Xalqaro Valyuta Jamg’armasi (IMF) tomonidan ishlab chiqilgan ko‘rsatkich bilan birga hisoblaganini aytadi. Natijada, sunʼiy intellekt xodimlarni to‘liq almashtirayotgan lavozimlar aniqlandi.
Elsie Peng yozishicha, telefon operatorlari, sug’urta da’volari bo‘yicha ma’murlar hamda hisob-kitob yig‘uvchilar eng katta xavf ostida. Mijozlarga xizmat ko‘rsatish xodimlari va ma’lumot kirituvchilar ham bu ro‘yxatga yaqin. Bu kasblarda tannarx kamaygani va vakansiyalar soni qisqargani kuzatilmoqda.
Biroq, bu xarajatlar hamma uchun teng taqsimlanmagan. Tadqiqot natijasida, asosan yosh va tajribasiz ishchilar eng ko‘p zarar ko‘rayotgani ma’lum bo‘ldi. Chunki ular ilgari oq yakkalik kasblariga kirish imkonini bergan oddiy vazifalarda sunʼiy intellekt tizimlari bilan bevosita raqobatlashmoqda. So‘nggi bir yilda professional xizmatlar sohasida boshlang‘ich bosqichga ishga qabul qilish ancha kamaydi.
Sunʼiy intellekt Yangi Ish O‘rinlari Yaratayotgan Soha
Biroq, sunʼiy intellekt ta’siri ostidagi barcha ish o‘rinlari ham qisqarmayotgani aniqlandi. Faqat inson mehnatini kuchaytirishga yordam beruvchi kasblarda, «Goldman Sachs» sarmoyalar kompaniyasining hisob-kitobiga ko‘ra, sunʼiy intellekt oyiga taxminan 9 000 ta yangi ish o‘rni yaratdi. Bu esa ishsizlik darajasining bir oz pasayishiga olib keldi.
Ta’lim sohasi xodimlari, sudyalar va qurilish boshqaruvchilari ko’proq kuchaytirish talab qilinadigan sohalar sirasiga kiradi. Bu kasblar uchun jismoniy ishtirok, mustaqil qaror qilish yoki insonlararo muloqot zarur. Bu xususiyatlarni sunʼiy intellekt to‘liq bajara olmaydi. Elsie Peng keltirgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bu sohalarda ishlovchi tashkilotlar yuqori mehnat unumdorligi va ko‘proq yangi ish o‘rinlari ochgan.
Elsie Peng ushbu jarayonni XIX asrda kashf qilgan Jevons paradoksiga tayanib izohlaydi. Bu nazariyaga ko‘ra, samaradorlik oshgani sari umumiy talab ham o‘sadi – ya’ni sunʼiy intellekt mahsulot xarajatini kamaytirsachi, iste’molchilar uni ko‘proq xarid qilmoqchi bo‘ladi. Natijada, malakali ishchilar yana shu sohalarga qaytadi.
Ayni paytda umumiy raqamlar sunʼiy intellekt ish o‘rni yaratishdagi to‘liq rolini ko‘rsatmasligi ham mumkin. Chunki ma’lumot markazlari qurilishi bilan bog‘liq yangi ish o‘rinlari yoki sunʼiy intellekt joriy etish natijasida ishlab chiqarish samaradorligining umumiy oshishi «Goldman Sachs» sarmoyalar kompaniyasining hozirgi hisobida aks ettirilmagan.
Shu sabab, AQSHda bandlikka sunʼiy intellektning asosiy taʼsiri hali aniq emas. Chunki korxonalar sunʼiy intellektga sarflaydigan mablag‘larni 2026-yilgacha oshirib bormoqda. Yaqin kelajakdagi ish o‘rinlari bo‘yicha yangi hisobot esa, sunʼiy intellekt ish o‘rinlarini qisqartirish jarayoni tezlashgan-yo‘qligini ko‘rsatishi mumkin.
